بووكه بارانه: مراسم باران خواهي در كردستان

بووكه بارانه: مراسم باران خواهي در كردستان

مينو سليمي[1]

«بوكه باران» يكي از مراسم­هاي باران­خواهي در كردستان است كه در ايام خشكسالي يا سال­هايي كه ميزان بارندگي آن كم است برگزار مي­شود. بوك به معني عروسك است. دختران نوجوان روستا با استفاده از دو تكه چوب عروسكي ساخته و لباسي از پارچه­هاي رنگي بر تن آن عروسك مي­پوشانند و براي آن سربندي درست مي­كنند. سپس آن عروسك را در دست مي­گيرند و در حالي كه شعر مي­خوانند در كوچه­ها مي­گردند. هنگام عبور «بوكه باران» از كوچه­ها اهالي بر آن عروسك آب مي­پاشند به نيت اين كه باران و گندم در آن سال فراوان باشد. اهالي هدايايي مانند تخم مرغ، پول و يا گردو به دختران مي­دهند. دختران پس از گذراندن بوك «عروسك» از همة كوچه­ها آن را به قبرستان و يا زيارتگاه موجود در روستا مي­برند، سپس آن را مي­سوزانند و يا به آب مي­اندازند و هداياي جمع­آوري شده را بين خود تقسيم مي­كنند. اهالي روستاي هشميز از دهستان ژاورود شرقي، بخش مركزي شهر سنندج در منطقه­اي سرد و خشك در 36 كيلومتري جنوب غرب سنندج به اين عروسك «بووكه چووينه» (bokâ cuwina) گويند و آن عروسک چوبي را در گهواره­اي گذاشته و مي­چرخانند. اين دختران هنگام چرخاندن عروسك در كوچه­ها اشعاري را آواز وار و آهنگين، به صورت دسته جمعي مي­خوانند كه به شرح زير است:

ادامه نوشته

بررسي آئين كوسه گردي در كردستان

بررسي آئين كوسه گردي در كردستان

 آيين کوسه‌گردي يکي از مناسک کهن در استان است که در مناطق مختلف آن تا چند سال اخير نيز اجرا مي‌شد. اين آيين در طول سال شمسي و در اواسط فصل زمستان برگزار مي‌شود. وجود نمادهاي متعدد در اين آيين و ارتباط آن با مناسبات معيشتي (دامداري)، عقايد و باورها و عجين شدن آن با زندگي روزمره‌ي مردم آن را به صورت مورد مطالعاتي خاصي درآورده که شايان بررسي مي‌کند.

خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ امير صادقي؛ کارشناس مردم‌شناسي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان كردستان_ مراسم کوسه‌گردي در کردستان يکي از نمايش‌هاي است که در اکثر روستاهايي که معيشت غالب آن‌ها مبتني بر دام بوده برگزار شده و نقش بسزايي در چرخه‌ معيشتي آن‌ها ايفا كرده است. ريشه‌هاي ابتدايي اين مراسم آن گونه که محققين اهل فن آورده‌اند به سومري‌ها مي‌رسد.

برگزاري اين آيين در گاه‌شماري زراعي ـ دامي حوزه‌ي جغرافيايي کردستان هر ساله در اواسط زمستان (45 زمستان) آن هنگام که زمين ـ مادر براي اولين بار نفس گرمش را مي‌کشد اجرا مي‌شده که نقش محوري اين نمايش ـ آيين را چوپان هر آبادي ـ که خود نماد دوره‌ي شباني است ـ عهده‌دار بوده که هويت برکت‌خواهي براي دام‌ها و رمه‌هاي گوسفندان است.

هدف از انجام اين تحقيق شناخت پيشينه‌ اين آيين در منطقه، چگونگي انجام مراسم، بررسي کارکرد معيشتي اين آيين، شناخت جايگاه اين آيين در باورهاي بومي منطقه، بررسي آسيب‌شناختي اين آيين در گذر از دامدراي سنتي به دامدراي مدرن و نيز ثبت اين آيين در حوزه‌ي ميراث معنوي است.

نحوه‌ انجام پژوهش به صورت ميداني بوده که در نقاط روستايي که تا چندي پيش اين مراسم در آن‌ها اجرا مي‌شده است. در اين تحقيق تاکيد بر روي شاخص‌هايي نظير گاه‌شماري برگزاري اين آيين، برگزار کننده‌گان آن، توصيف دقيق مراسم و ... است.

پس از جمع‌آوري داده‌هاي مذکور با رويکرد مردم‌شناختي به مباحثي هم‌چون کارکرد اجرايي اين آيين، جايگاه اعتقادي، نمادشناسي آن، آسيب‌شناسي آيين در گذر از دامداري سنتي به دامداري مدرن و ... پرداخته مي‌شود.

پيشنهاد اوليه‌ اين تحقيق به تأييد معاونت ميراث فرهنگي استان رسيده است و در تاريخ مقرر برگزاري مراسم، داده‌هاي ميداني گردآوري شده و طي يک ماه بعد آن پژوهش مذکور آماده‌ي تحويل به سازمان خواهد بود.

مراسم پیر شالیار، بهمن ماه در کردستان اجرا می شود

مراسم پیر شالیار، بهمن ماه در کردستان اجرا می شود

همزمان با اجراي برنامه‌ها و جشنواره‌هاي مختص به فصل زمستان، استان كردستان مراسم پيرشاليار را در روستاي اورامان تخت برگزار خواهد كرد.

خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ مراسم باستاني پيرشاليار در 2 زمان متفاوت ارديبهشت و بهمن ماه (همزمان با جشن سده زرتشتي ها) برگزار مي شود. امسال نيز بنا به گفته روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كردستان روز 14 بهمن امسال اين مراسم در روستاي اورامان تخت كردستان اجرا خواهد شد.

جشن عروسي پير شاليار (شهريار) ريشه هاي کهن اساطيري خود را به خوبي حفظ کرده است. در منابع مکتوب تاريخي آمده است: پير روحاني ازمغان زرتشت به نام پير شاليار نزد مردم اورامان بسيار محترم است و کتابش را به بيگانگان نشان نمي دهند و کلماتش به جاي ضرب المثل به کار مي رود. جشن بزرگ مردم اورامان در بهمن ماه که سال روز ازدواج اوست برگزار مي شود.

اين مراسم هر سال در بهمن ماه، در آغاز چله کوچک، در سه مرحله و طي سه هفته انجام مي شود. در اولين هفته بهمن ماه، گردوهايي که از باغ پيرشاليار چيده شده، براي اهالي ارسال مي شود و به اين ترتيب اهالي از شروع مراسم با خبر مي شوند. در دومين مرحله مراسم، که شب چهارشنبه بعد آغاز مي شود، بچه هاي روستا پيش از طلوع آفتاب به پشت بام مي روند و با خواندن اشعار و گرفتن هدايايي از اهالي، خبر از برآمدن خورشيد و آغاز مراسم قرباني مي دهند.

 با طلوع اولين اشعه آفتاب، نوبت ذبح گوسفندان و گاوهاي قرباني که نذر مردم است فرا مي رسد. پس از تقسيم گوشت هاي قرباني در بين اهالي، شب هنگام همه مردان در خانه پير جمع شده، گروه گروه در جايگاه مخصوص طايفه خود مي نشينند و براي تبرک رشته تسبيح چوبين دانه درشت و تخت گيوه به جاي مانده از پير را مي بوسند. سپس مراسم نواختن دف و گفتن ذکر آغاز مي شود.

در سومين جمعه بهمن ماه، مردان نان هايي را که به شکل قرص هاي طلايي رنگ از آرد گندم و مغز بادام کوبيده تهيه شده و با گياهان خشک چون ريحان و سياه دانه تزيين شده است، بر سر مزار پير شاليار مي برند و پس از جمع شدن بر سر مزار پير، نان ها را روي هم مي ريزند و آنها را خرد کرده، با ماست بين حاضران تقسيم مي کنند.

هر سال در دومين هفته ارديبهشت، اهالي اورامان و روستاهاي مجاور به رسم تبرک و براي شفاي بيماران قطعه اي از تخت سنگ کنار مزار پير شاليار را مي کنند و با خود مي برند و بر اين باورند که کرامت پير شاليار باعث تبرک اين سنگ شده و هر سال دوباره سبز خواهد شد. به نظر مي رسد اين مراسم که هم زمان با جشن سده بر پا مي شود يادگار روزگار پرستش مهر در اين سامان است.

مراسمي که در آن ايزد مهر برکت بخشنده را در چهلمين روز زايشش، در آن هنگام که زمين آغاز به دم زدن مي کند و گوسفندان بار بر زمين مي نهند، مي ستايد و با ريختن خون قرباني ياد ايزد حامي دهقانان و توليد کنندگان را که با کشتن گاو باعث برکت کشت و دام و روييدن رستني و گياهان سودمند و خرمي و شادي ما در زمين مي گردد، گرامي مي دارد و پيروان او در مهرابه هاي باستاني بقاياي متبرک را که در شمعدان سنگي است بر سکوهاي چوبي پاس مي دارند و جانشين او پيري است با کراماتي شبيه او.

موزه مردم شناسی کردها در آذربایجان غربی راه اندازی می شود

خبرگزاری میراث خبر: www.chn.ir

 

موزه مردم شناسی کردها در آذربایجان غربی راه اندازی می شود

 

يك حمام قديمي متعلق به دوران قاجار براي تاسيس موزه مردم‌شناسي كردها در مهاباد درنظر گرفته شده است

 

برگزاري ميراث‌فرهنگي ـ گروه فرهنگ و هنر ـ موزه‌اي با هدف نشان دادن آداب و رسوم مردم كرد به دليل اسكان برخي از آنها در آذربايجان غربي ،راه‌اندازي مي‌شود.

محمد اشتري، مدير سازمان ميراث‌فرهنگي و گردشگري آذربايجان غربي در مورد دليل تاسيس موزه اقوام كرد به ميراث‌خبر گفت:«موزه‌ها بهترين محل براي توسعه فرهنگي در بخش مردم‌شناسي هستند و با توجه به اينكه تنوع خرده فرهنگ‌ها همراه با مذاهب مختلف در استان ما زياد است، ضرورت تاسيس موزه‌اي براي نشان‌دادن آداب و رسوم اين مردم و به خصوص در بخش كرد نشين كه بيشتر در مهاباد، سردشت بوكان و..هستند، وجود دارد.»

او در ادامه به جزئيات ساخت اين موزه‌ها اشاره كرد:«مهاباد در مقايسه با ديگر شهرهاي كردنشين موقعيت بهتري دارد و به همين دليل در تلاش هستيم تا موزه اقوام كرد را با آثاري از آداب و رسوم يا وسايل مردم‌شناسي در اين شهر تاسيس كنيم. ابزار كار آماده است ولي مهم‌تر از همه علاقه مردم اين شهر به ساخت موزه است.»

او همچنين در مورد مكان تاسيس موزه توضيح داد:«يك حمام قديمي به نام ميرزا رسول در مهاباد وجود دارد كه متعلق به دوران قاجار است و به مالكيت سازمان ميراث‌فرهنگي درآمده. مرمت آن از چند سال قبل شروع شده و سال گذشته به پايان رسيد. ما منتظر اعتبارات سال جديد هستيم تا بتوانيم تجهيز موزه را نيز به پايان ببريم كه در اين صورت، موزه را امسال افتتاح مي‌كنيم.»

مدير سازمان ميراث‌فرهنگي و گردشگري آذربايجان‌غربي گفت كه بوكان و سردشت نيز از شهرهاي ديگري هستند كه براي تاسيس موزه اقوام كردها درنظر گرفته شده‌اند.

مهاباد در جنوب استان آذربايجان غربي قرار دارد و از شهرهاي باستاني و قديمي ايران است. زبان مردم اين شهر کردي سوراني است.   

سحرآزاد