گاهنامه ایزیرتو - سال دوم . شماره اول . شماره پیاپی 2
کتابخانههای روستایی؛ فرصتی برای درخشش استعدادها
کمال ناچیتی[1]
سخت است برای کودکی که بدون پدر بزرگ شده باشد، اما سختتر آن است که بدون کتاب بزرگ شود. بسیاری از کودکان ونوجوانان بودهاند و هستند که زندگی خود را در برگهای دفتر نقاشی، انواع اسباببازیها و در لابهلای داستانها و کتابهایی که در کتابخانه شخصی خود دارند، میدیدند اما دریغ که این رؤیا هیچ وقت به واقعیت تبدیل نشد. کودکان روستایی، آشنایان به نقش و نگار و همدمان دائمی طبیعت، از نقاشی آن همه زیبایی موجود در اطرافشان بیبهره میمانند و ذهن خلاقشان در اثر عدم دسترسی به کتاب، در سنینی که به آن احتیاج دارند از لذت سرودن و خلق کردن محروم میمانند و بیبهره از آموزش کافی، خلاقیتهایشان کور شده و در خلاء کتابهای داستان و نقاشی و هنر، بدون اینکه مجالی برای آزمودن سلایق و پروردن استعدادهایشان بیابند، بهناگاه بزرگسالانی میشوند که هرآینه خلاء نبود این امکان ساده و در عین حال حیاتی را در قیاس ناخودآگاه خود با دیگران احساس خواهند کرد و حسرت آن روزها را بر دل خواهند داشت. هر انسانی در سنین کودکی و نوجوانی، همانگاه که کم کم با مقولههای مختلف آشنا و اطلاعاتی را از حوزههای مختلف دریافت میکند، دسترسی یا عدم دسترسیاش به پارهای از دانستهها سبب آگاهی او از آن حوزه خواهد شد و چه بسا کودکانی که در اثر محدویتها هرگز از بخش زیادی از استعدادهای خود آگاه نشده و آن بخش از تواناییهای خود را نشناخته باشند. مثال آدمی که بالقوه توانایی و استعداد عجیبی در یادگیری شنا دارد و میتواند شناگر قابلی باشد اما هرگز امکان حضور در استخر به او داده نشده است، میتواند گویای حال کودکان مورد بحث ما باشد. آیا در بیرون از آب، میتوان شنا آموخت و شناگران توانایی پرورش داد؟ همین دغدغهها، معضلات و موانع موجود ما را بر آن داشت که به صورت گروهی فرهنگی جهت ساخت و تجهیز کتابخانههای روستایی به صورت جدی وارد عرصه شویم تا فرصتی را برای پرورش استعدادهای کودکان روستایی فراهم آورده باشیم و در برابر نسل آینده مورد اتهام قرار نگیریم.
کتابخانه سواره ناچیت: مثال بارز پتانسیلهای نهفته جامعه روستایی
در نوروز سال 84 با دعوت از جوانان روستای ناچیت از توابع شهرستان بوکان اردویی تفریحی- فرهنگی به یکی از ارتفاعات منطقه موکریان به نام «طرغه» تدارک دیده شد و در این اردو ضرورت تأسیس کتابخانه روستای ناچیت مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به اتفاق آراء مورد تائید جمع قرار گرفت. اعضای اولیه گروه بر این مسأله واقف بودند که اگر میخواهند حرکتی را آغاز کنند بایستی تمامی تودههای مردم در آن مشارکت داشته باشند. بنابراین در نشستی با پیشنماز روستا، ریش سفیدان محل، معلمان، دهیاری و شورای اسلامی ایده تشکیل کتابخانه مطرح و مورد توافق آنان نیز قرار گرفت و در همین جلسه برای آغاز کار سالن متروکهای به کتابخانه اختصاص یافت و با مشارکت و کمکهای مالی مردم، این مکان به فضایی آرام و دلنشین متناسب با فضای کتابخانه تبدیل شد. گروه در اولین فرصت اقدام به تشکیل هیئت مؤسس، متشکل از 5 نفر از جوانان فعال روستا، پیشنماز روستا، نماینده معلمان روستا، دهیاری و شورای اسلامی روستا نمود و لیست اعضاء هیئت مؤسس طی بیانیهای به مردم اطلاع داده شد. هیئت مؤسس در اولین نشست در خصوص افتتاح کتابخانه، تصویب اساسنامه، چگونگی اداره کتابخانه و سیاستهای کلی آن بحث نمود و طی این جلسه ضمن تصویب اساسنامه بر لزوم نحوه اداره و تصمیمگیری در مورد کتابخانه به صورت شورایی و برگزاری انتخاب تأکید نموده و کتابخانه را به نام شاعر ملی کرد سواره ایلخانیزاده تصویب نمودند.
کتابخانه سواره روستای ناچیت در 15 اردیبهشت ماه سال 84 به افتخار معلم متعهد و دلسوز زنده یاد کاک مصطفی داوند با حضور اهالی روستا اعم از زن و مرد، فرهنگیان، NGOها، فعالان فرهنگی و مدنی، شاعران و نویسندگان، روزنامه نگاران و سایر علاقمندان افتتاح گردید. برگزاری مراسم باشکوه افتتاحیه چنان با اهمیت در منطقه اطلاع رسانی شد که خود جرقهای بزرگ و تازه در سایر روستاها گشت.
کمیته کتابخانههای ایزیرتو
گروه خودجوش به صورت غیرمنسجم تواناییهای خود را با اولین قدم محک زدند و دریافتند که اگر به صورت خرد جمعی حرکت کنند و برای نظرات و پیشنهاد دیگران ارزش قائل شوند، میتوانند این حرکت را به صورت فرهنگی عظیم و مردمی در روستاهای دیگر پیاده کنند، بنابراین بر آن شدند در قالب یک NGO حرکتهای خود را به شکلی هدفمند هدایت کنند. انجمن ایزیرتو متشکل از کمیتههای تخصصی مختلف که به عنوان انجمن دوستداران یادگارهای تاریخی فعالیت میکند یکی از کمیتههای تعریف شده آن، ساخت نهادهای فرهنگی از قبیل موزه و کتابخانه میباشد که دوستان این فرصت را مغتنم شمرده و با نشستی که با انجمن داشتند به این توافق رسیدند که شاخه کتابخانهها را فعال نموده و به صورت رسمی اعلام موجودیت نمودند.
اعضای کمیته بهصورتی منطقی اهداف خود را با انجمنها و اشخاص مطرح میکردند و آنها در مقابل با ارائه تجربیات، کمکهای نقدی، غیرنقدی و دلی فراخ و دستان گشاده از درخواستهای ما استقبال میکردند.
کمیته با مردم روستای ناچیت در خصوص ساخت کتابخانه جدید نشستی را ترتیب داده که در این نشست مردم از هر لحاظ اعلام و اذعان آمادگی نموده و بلافاصله زمینی به مساحت 150 متر مربع به کتابخانه اهدا نمودند که با مشارکت دهیاری و بخش عظیمی از کمکهای مردمی در سال 1387 ساختمان کتابخانه تکمیل گردید. بنا به وظیفه انسانی، بر خود لازم میدانیم از انجمن حامی، موسسه پژوهشهای تاریخ ادبیات کودک، دهیاری روستای ناچیت و اشخاصی چون مهندس زند کریمی، مهندس غلامان، دکتر عثمانی و دیگر مسئولین شهری، نهادها و اهالی محترم روستای ناچیت تقدیر و تشکر به عمل آوریم که در ساخت و تجهیز کتابخانه ما را یاری نمودند.
هماکنون کتابخانه روستای ناچیت دارای بیش از 5000 جلد کتاب با عناوین مختلف و صدها جلد مجله و روزنامه میباشد که نیازهای اطلاعاتی مردم و جوانان را برآورد نموده است. همچنین کتابخانه دارای تجهیزات کامل بوده و سالن مطالعه آن با ظرفیت بیش از 50 نفر برای دانش آموزان و سایر افراد، امکان فضای مطالعه را فراهم نموده است. آنچه که در خصوص کتابخانه حائز اهمیت است اعضای کتابخانه است که بیش از 300 عضو دارد و با جرأت میتوان گفت 200 عضو آن فعال میباشد. در کنار راهاندازی کتابخانه، در روستای ناچیت کمیته مذکور اقدام به برگزاری کلاسهای آموزشی چون کامپیوتر، ریاضی، فیزیک، زبان انگلیسی، زبان کردی، برگزاری جلسات مشاوره و دعوت از مشاورین مجرب جهت راهنمایی و تشویق دانش آموزان کنکوری، برگزاری مسابقات ورزشی، برگزاری جشن آغاز سال تحصیلی و اهدای لوح تقدیر به قبول شدگان دانشگاه از سال1385 به بعد و ... نموده است.
توزیع تجارب کمیته کتابخانههای ایزیرتو
اکنون کمیته کتابخانهها به صورت گروهی از افراد علاقمند و کارآشنا تلاش دارند تا تجربه سودمند روستای ناچیت بوکان را به هر آنجایی که امکانش باشد منتقل نماید و تمامی جوانان علاقمند و اهالی فرهنگ دوست روستاهای دور و نزدیک را در راه داشتن کتابخانهای مردمی یاری رساند و با استفاده از تجارب کسب شده، مردم را در راه هرچه بهتر برداشتن این گام فرهنگی یاری رساند. این کمیته اکنون با همکاری مردم مشغول ساخت کتابخانههایی در نقاط مختلف است که از آنجمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
الف) کتابخانه روستای قهله رهشه در شهرستان سردشت: با گردآوری اطلاعات قبلی و بازدیدی که اعضای کمیته از این روستا به عمل آوردند، ایده ساخت کتابخانه مطرح و مورد استقبال قرار گرفت. ساختمان آن تهیه و تاکنون حدود 1000 جلد کتاب از سوی این کمیته برای آنان ارسال شده است و امید میرود تا پایان اسفندماه 1388 شاهد افتتاح آن باشیم.
ب) همکاری جانبی در تکمیل کتابخانههای روستاهای داشبند و رحیمخان. البته شایان ذکر است که کار این کتابخانهها قبلاً از جانب کسان دیگری آغاز شده بود و کمیته مذکور همکار آنها در تکمیل و راهاندازی محسوب میشود.
پ) اقدام به تاسیس کتابخانه روستای قالوی رهسول ئاغا که این مورد در آغاز راه است.
اکنون کمیته کتابخانههای ایزیرتو افتخار دارد که آغوشش را برای همکاری و همراهی همه بزرگوارانی که دغدغههای از جنس کتاب و کتابخانه دارند گشوده است. با خود عهد بستهایم هر آنچه را که در توان داریم در راه هرچه غنیتر کردن خانههای کوچک گلی روستایی که نام مقدس کتابخانه بر آنها نهاده میشود بکار گیریم. دستهای مهربانی را که از هر نوع و به هر طریق بخواهند یاریمان دهند تا کتابی، قصهای، دفتر شعری را به دستهای کوچک کودکی روستایی برسانیم به گرمی در دست خواهیم فشرد. نیک میدانیم که گروه کوچکی متشکل از 10، 20 و حتی 100 نفر نمیتوانند همه روستاهای این مرز و بوم را پوشش دهند و به سامان رسانند. لیکن امروز از تجارب خود به این دلیل گفتیم که شما هم در نزدیکترین روستایی که فضایش را مهیا یافتید، اتاقی کوچک به کتاب اختصاص دهید تا بعدها مردم آن روستا معجزه کتاب را در زندگی خود احساس کنند و آن را گسترش دهند.
ایزیرتو امروز پنج سالگی خود را در حالی اعلام میکند که برق نگاه کودکانی که در کتابخانههای روستایی، کتاب قصه میخواندند و شعر میسرودند، آنقدر امیدش داده است که بیشتر از هر زمان راغب است به راه عاشقانه خود ادامه دهد. ایزیرتو امروز مأمن کسانی است که عاشق گام نهادن در راه مردم و خدمت به فرهنگ غنیشان هستند. باشد که با یاری شما، در 10 سالگی ایزیرتو لیست بلند بالای کتابخانههایی را که راهاندازی کردهایم، آنقدر طولانی باشد که مجبور به فاکتورگیری و رعایت اختصار باشیم. همتتان بلند و سال نوتان پیروز باد.